Computer Memory | Secondary Memory
เคธेเคंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी / เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ | (Secondary Memory/ Storage Device)
เคธेเคंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी / เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ | Secondary Memory / Storage Device
- 1- What is Secondary Memory? | เคธेเคंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เค्เคฏा เคนैं?
- 2- Characterstics of Secondary Memory | เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी / เคฆ्เคตिเคคीเคฏเค เคฎेเคฎोเคฐी เคी เคตिเคถेเคทเคคाเคं
- 3- Types of Secondary Memory | เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी / เคฆ्เคตिเคคीเคฏเค เคฎेเคฎोเคฐी เคे เคช्เคฐเคाเคฐ
- 4- Storage Devices of Computers | เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคช्เคฐเคฎुเค เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ
- 5- Hard Disk Drive | เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคก्เคฐाเคเคต
- 6- Optical Disk | เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค
- 7- Floppy Disk | เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค
- 8- Flash Drive | เฅ्เคฒैเคถ เคก्เคฐाเคเคต
- 9- Magnetic Tape | เคฎैเค्เคจेเคिเค เคेเคช
เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฎेเคฎोเคฐी, เคเคจเคชुเค เคกिเคตाเคเคธ (Input Device) เคे เคฆ्เคตाเคฐा เคช्เคฐाเคช्เคค เคจिเคฐ्เคฆेเคถों เคो เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เคธंเค्เคฐเคนเคฃ (Store) เคเคฐเคे เคฐเคเคคा เคนै เคเคธे เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคी เคฏाเคฆเคฆाเคถ्เคค เคญी เคเคนा เคाเคคा เคนै | เคฎเคจुเคท्เคฏ เคฎें เคुเค เคฌाเคคों เคो เคฏाเคฆ เคฐเคเคจे เคे เคฒिเคฏे เคฎเคธ्เคคिเคท्เค เคนोเคคा เคนै, เคเคธी เคช्เคฐเคाเคฐ เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เคกाเคा เคो เคฏाเคฆ เคฐเคเคจे เคे เคฒिเค เคฎेเคฎोเคฐी (Memory) เคนोเคคी เคนैं |
What is Secondary Memory? | เคธेเคंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เค्เคฏा เคนैं?
เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เคเค เคธे เค เคงिเค เคฎेเคฎोเคฐी เคนोเคคी เคนै เคนเคฎ เคเคจเคो เคธाเคฎाเคจ्เคฏเคคः เคช्เคฐाเคฅเคฎिเค (Primary) เคต เคฆ्เคตिเคคीเคฏเค (Secondary) เคฎेเคฎोเคฐी เคे เคฐूเคช เคฎें เคตเคฐ्เคीเคृเคค เคเคฐ เคธเคเคคे เคนै। เคช्เคฐाเคเคฎเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เคฎเคนंเคी เคนोเคจे เคे เคธाเคฅ-เคธाเคฅ เคธीเคฎिเคค เคญी เคนोเคคी เคนै। เคช्เคฐाเคเคฎเคฐी เคฎैเคฎोเคฐी เคคेเค เคนोเคจे เคे เคธाเคฅ เคธाเคฅ เค เคธ्เคฅाเค เคนोเคคी เคนै। เคฏเคฆि เคนเคฎें เคธ्เคฅाเคฏी เคฐूเคช เคธे เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกेเคा เคฏा เคช्เคฐोเค्เคฐाเคฎ เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคी เคเคตเคถ्เคฏเคเคคा เคนै, เคคो เคนเคฎें เคเค เคธเคธ्เคคी เคเคฐ เคธ्เคฅाเคฏी เคฎेเคฎोเคฐी เคी เคเคตเคถ्เคฏเคเคคा เคนै। เคเคธी เคฎेเคฎोเคฐी เคो เคธेเคेंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เคเคนा เคाเคคा เคนै।
Storage Device | เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ
เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคฎैเคฎोเคฐी เคो เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ (Secondary Storage Device) เค
เคฅเคตा เคเค्เคिเคฒเคฐि เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ (Auxiliary Storage Device) เคญी เคเคนा เคाเคคा เคนै। เคฏเคน เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคฎुเค्เคฏ เคญाเค เคจเคนी เคนोเคคी เคนै। เคเคธเคो เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เค
เคฒเค เคธे เคोเคกा เคाเคคा เคนै। เคเคธเคฎें เคो เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคिเคฏा เคाเคคा เคนै, เคตเคน เคธ्เคฅाเค (Permananet) เคนोเคคा เคนै। เค
เคฐ्เคฅाเคค् เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฌंเคฆ เคนोเคจे เคชเคฐ เคเคธเคฎें เคธ्เคोเคฐ เคกाเคा เคกिเคฒीเค เคจเคนी เคนोเคคा เคนै। เคเคตเคถ्เคฏเคเคคा เคे เค
เคจुเคธाเคฐ เคญเคตिเคท्เคฏ เคฎें เคเคธเคฎें เคธेเคต เคซाเคเคฒ เคฏा เคซोเคฒ्เคกเคฐों เคो เคोเคฒ เคเคฐ เคฆेเค เคธเคเคคे เคนै เคฏा เคเคธเคฎें เคธुเคงाเคฐ เคเคฐ เคธเคเคคे เคนै। เคเคธ เคกाเคा เคो เคฏूเคเคฐ เคे เคฆ्เคตाเคฐा เคกिเคฒिเค เคญी เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै।
เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ (Secondary Storage Device) เคी เคธ्เคोเคฐेเค (Storage) เค्เคทเคฎเคคा เค เคงिเค เคนोเคคी เคนै, เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ (Secondary Storage Device) เคฎें เคช्เคฐाเคเคฎเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เคी เค เคชेเค्เคทा เคเค เคुเคจा เค เคงिเค เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคे เคฐเค เคธเคเคคे เคนैं, เคो เคी เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐเคฃीเคฏ (Transferable) เคนोเคคा เคนैं। เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคฎैเคฎोเคฐी เคฎें เคกाเคा เคो เคเค्เคธेเคธ เคเคฐเคจे เคी เคเคคि เคช्เคฐाเคเคฎเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी (Primary Memory) เคธे เคงीเคฎी เคนोเคคी เคนै। เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคฎैเคฎोเคฐी (Secondary Memory) เคฎें เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค, เคนाเคฐ्เคกเคกिเคธ्เค, เคॉเคฎ्เคชेเค्เค เคกिเคธ्เค, เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค, เคฎेเคฎोเคฐी เคाเคฐ्เคก, เคชेเคจ เคก्เคฐाเคเคต เคเคฆि เคเคคे เคนैं, เคिเคจเคा เคเคชเคฏोเค เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกेเคा, เคเคกिเคฏो, เคตीเคกिเคฏो เคเคฐ เคฎเคฒ्เคीเคฎीเคกिเคฏा เคซ़ाเคเคฒों เคो เคธंเค्เคฐเคนीเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै।
Characterstics of Secondary Memory | เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी / เคฆ्เคตिเคคीเคฏเค เคฎेเคฎोเคฐी เคी เคตिเคถेเคทเคคाเคं
เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी / เคฆ्เคตिเคคीเคฏเค เคฎेเคฎोเคฐी (Secondary เคฎेเคฎोเคฐी ) เคी เคจिเคฎ्เคจ เคตिเคถेเคทเคคाเคं เคนैं, เคो เคเคธे เคช्เคฐाเคฅเคฎिเค เคฎेเคฎोเคฐी เคธे เค
เคฒเค เคเคฐเคคी เคนैं-
◱ เคฏเคน เคจॉเคจ-เคตोเคฒेเคाเคเคฒ เคนै, เคฏाเคจी เคชाเคตเคฐ เคธ्เคตिเค เคเคซ เคนोเคจे เคชเคฐ เคฏเคน เคกेเคा เคो เคธुเคฐเค्เคทिเคค (Save) เคฐเคเคคा เคนै।
◱ เคฏเคน เคช्เคฐाเคเคฎเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी / เคช्เคฐाเคฅเคฎिเค เคฎेเคฎोเคฐी เคी เคคुเคฒเคจा เคฎें เคธเคธ्เคคा เคนै।
◱ เคเคธเคी เคธ्เคोเคฐेเค เค्เคทเคฎเคคा (Storage Capacity) เคाเคซी เค
เคงिเค เคนोเคคी เคนै, เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคฎें เคเคธเคฎें เคเค เคेเคฐाเคฌाเคเค เคा เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै।
Types of Secondary Memory | เคธैเคेเคฃ्เคกเคฐी / เคฆ्เคตिเคคीเคฏเค เคฎेเคฎोเคฐी เคे เคช्เคฐเคाเคฐ
เคธेเคंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เคฆो เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคนोเคคी เคนैं - เคซिเค्เคธ्เคก (Fixed) เคเคฐ เคฐिเคฎूเคตेเคฌเคฒ (Removable)।
Storage Devices of Computers | เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคช्เคฐเคฎुเค เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ
เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ เคिเคธी เคญी เคंเคช्เคฏूเคिंเค เคกिเคตाเคเคธ เคฎें เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เค
เคค्เคฏंเคค เคฎเคนเคค्เคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคนोเคคे เคนैं। เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ เคฎें เคเคชเคฏोเค เคिเค เคा เคฐเคนे เคฎीเคกिเคฏा เคे เคเคงाเคฐ เคชเคฐ เคจिเคฎ्เคจाเคจुเคธाเคฐ เคตเคฐ्เคीเคृเคค เคिเคฏा เคเคฏा เคนै।
◯ Magnetic Storage Devices เคฎैเค्เคจेเคिเค เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ
◱ เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk)
◱ เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค (Floppy Disk)
◱ เคฎैเค्เคจेเคिเค เคेเคช (Magnetic Tape)
◯ Optical Storage Devices เคเคช्เคिเคเคฒ เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ
◱เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค (CD) เคเคตं
◱เคกिเคिเคเคฒ เคตเคฐ्เคธเคाเคเคฒ เคกिเคธ्เค (DVD)
◯ Flash Memory Devices เคซ्เคฒैเคถ เคฎेเคฎोเคฐी เคกिเคตाเคเคธ
◱ เฅ्เคฒैเคถ เคก्เคฐाเคเคต (Flash Drive)
Hard Disk Drive | เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคก्เคฐाเคเคต
เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคिเคธे Hard Disk Drive (HDD) เคญी เคเคนा เคाเคคा เคนै, เคเค เคจॉเคจ-เคตोเคฒेเคाเคเคฒ เคฎेเคฎोเคฐी เคกिเคตाเคเคธ เคนै. เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคा เคाเคฎ เคกाเคा เคो เคธ्เคฅाเคฏी เคฐूเคช เคธे เคธंเค्เคฐเคนिเคค (permanently store) เคเคฐ เคชुเคจเคฐ्เคช्เคฐाเคช्เคค (retrieve) เคเคฐเคจा เคนोเคคा เคนै. เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคก्เคฐाเคเคต (Hard Disk Drive) เคฏा HDD เคเค เคซिเคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค เคนोเคคी เคนै เคो เคธी เคชी เคฏू เคे เค เคจ्เคฆเคฐ เคซिเค เคฐเคนเคคी เคนै, เคिเคธเคो เคนเคฎ เค เคชเคจे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคी เคธเคญी เคोเคी เคฌเคก़ी เฅाเคเคฒ เคो เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเคฏे เคช्เคฐเคฏोเค เคเคฐเคคे เคนै।
เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคी เคธंเคฐเคเคจा เคเคตं เคाเคฐ्เคฏเคตिเคงि | Working of Hard Disk
เคนाเคฐ्เคกเคกिเคธ्เค เคुเคฎ्เคฌเคीเคฏ เคกिเคธ्เค (Magnetic Disk) เคธे เคฎिเคฒเคเคฐ เคฌเคจी เคนोเคคी เคนै। เคเคธเคฎें เคกाเคा เคो เคชเฅเคจे เคเคตं เคฒिเคเคจे เคे เคฒिเคฏे เคเค เคนेเคก เคนोเคคा เคนै। เคाเคจเคाเคฐी เคो เคธंเค्เคฐเคนिเคค (Store) เคเคฐ เคชुเคจःเคช्เคฐाเคช्เคค (Retrive) เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคुเคฎ्เคฌเคीเคฏ เคญंเคกाเคฐเคฃ (Magnetic Storage) เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคคी เคนै।
เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคฎें เคกाเคा เคो เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคเค เคฏा เคเค เคธे เค
เคงिเค เคोเคฒ เคूเคฎเคจे เคตाเคฒी เคกिเคธ्เค / เคช्เคฒेเคเคฐ เคฒเคी เคนोเคคी เคนै। เคช्เคฐเคค्เคฏेเค เคช्เคฒेเคเคฐ เคฎें เคเค เคฌเคนुเคค เคชเคคเคฒी เคชเค्เคी เคนोเคคी เคนै, เคो เคुเคฎ्เคฌเคीเคฏ เคธाเคฎเค्เคฐी (magnetic material) เคे เคเคธ्เคคेเคฎाเคฒ เคธे เคฌเคจाเค เคाเคคी เคนै। เคเคจ เคช्เคฒेเคเคฐ เคฎें เคเค เคธाเคฐे เค्เคฐैเค (track) เคเคฐ เคธेเค्เคเคฐ (sector) เคนोเคคे เคนैं, เคो เคि เคธ्เคชिंเคกเคฒ (spindle) เคे เคฎाเคง्เคฏเคฎ เคธे เคूเคฎเคคे เคนैं।
เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคे เคธेเค्เคเคฐ เคฎें เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคนोเคคा เคนै, เคเค เคธेเค्เคเคฐ เคฎें 512 เคฌाเคเค เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคนोเคคा เคนै। เคเคฌ เคช्เคฒेเคเคฐ เคूเคฎเคจा เคถुเคฐू เคเคฐเคคा เคนै, เคคो เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคฎें เคฒเคा เคเค Read/Write เคนेเคก เคช्เคฒेเคเคฐ เคธे เคกाเคा เคฐीเคก / เคฐाเคเค เคเคฐเคคा เคนै। เคिเคคเคจी เคเคคि (speed) เคธे เคธ्เคชिंเคกเคฒ, เคช्เคฒेเคเคฐ เคो เคुเคฎाเคเคा เคนाเคฐ्เคกเคกिเคธ्เค (Hard disk) เคे เค
เคจ्เคฆเคฐ เคिเคคเคจी เคคेเค เคกिเคธ्เค เคूเคฎเคคी เคนै เคเคคเคจी เค्เคฏाเคฆा เคคेเคी เคธे เคฏे เคกाเคा เคो เคธ्เคोเคฐ เคฏा เคฐीเคก เคเคฐ เคธเคเคคी เคนै। เคนाเคฐ्เคกเคกिเคธ्เค (Hard disk) เคे เคूเคฎเคจे เคी เคธ्เคชीเคก เคो เคนเคฎ RPM (Revolutions Per Minute) เคฎे เคจाเคชเคคे เคนै। เค्เคฏाเคฆाเคคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคกिเคธ्เค (Hard disk) เคी เคธ्เคชीเคก 5400 rpm เคฏा 7200 rmp เคी เคนोเคคी เคนै
เคกाเคा เคो เคธ्เคोเคฐ เคเคตं เคฐीเคก เคเคฐเคจे เคे เคฒिเคฏे เคคीเคจ เคช्เคฐเคाเคฐ เคा เคाเคเคฎ เคฒเคเคคा เคนै เคो เคि เคจिเคฎ्เคจाเคจुเคธाเคฐ เคนै :-
1. เคธीเค เคाเคเคฎ (Seek Time) :-. เคกिเคธ्เค เคฎें เคกाเคा เคो เคฐीเคก เคฏा เคฐाเคเค เคเคฐเคจे เคตाเคฒे Track เคคเค เคชเคนुँเคเคจे เคฎें เคฒเคा เคธเคฎเคฏ เคธीเค เคाเคเคฎ เคเคนเคฒाเคคा เคนै।
2.เคฒेเคेंเคธी เคाเคเคฎ (Latency time) :- เค्เคฐैเค (Track) เคฎें เคกाเคा เคे เคธेเค्เคเคฐ (Sector) เคคเค เคชเคนुँเคเคจे เคฎे เคฒเคा เคธเคฎเคฏ เคฒेเคेंเคธी เคाเคเคฎ เคเคนเคฒाเคคा เคนै।
3. เค्เคฐाเคจ्เคธเคซเคฐ เคฐेเค (Transfer Rate) :- Sector เคฎें เคกाเคा เคो เคฒिเคเคจे เคเคตं เคชเคขเคจे เคฎें เคो เคธเคฎเคฏ เคฒเคเคคा เคนै। เคเคธे Transfer Rate เคเคนा เคाเคคा เคนै।
เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคे เคช्เคฐเคाเคฐ (Types of Hard Disk)
เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคฎें เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคो เคฎुเค्เคฏ เคฐूเคช เคธे เคाเคฐ เคช्เคฐเคाเคฐ เคฎें เคฌांเคा เคเคฏा เคนै :
1. PATA (Parallel Advanced Technology Attachment)
2. SATA (Serial Advanced Technology Attachment)
3. SCSI (Small Computer System Interface)
4. SSD (Solid State Drives)
PATA (Parallel Advanced Technology Attachment)
เคฏे เคธเคฌเคธे เคชुเคฐाเคจे เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคนै. PATA Hard Disk เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธे เคुเฅเคจे เคे เคฒिเค เคชैเคฐेเคฒเคฒ ATA เคंเคเคฐเคซ़ेเคธ เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคคी เคนै. เคเคธे เคชเคนเคฒे Integrated Drive Electronics (IDE) เคे เคฐूเคช เคฎें เคธंเคฆเคฐ्เคญिเคค เคिเคฏा เคाเคคा เคฅा. เคฏเคน เคเค เคฎเคง्เคฏเคฎ เคเคคि เคी เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคนै, เคเคธเคा เคกाเคा เค्เคฐाเคจ्เคธเคซเคฐ เคฐेเค 133MB/s เคคเค เคนोเคคा เคนै.
SATA (Serial Advanced Technology Attachment)
เคเค เคे เค เคงिเคเคคเคฐ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเคฐ เคฒैเคชเคॉเคช เคฎें SATA เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคा เคช्เคฐเคฏोเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै. SATA เคก्เคฐाเคเคต เคธीเคฐिเคฏเคฒ เคธिเค्เคจเคฒिंเค เคคเคเคจीเค เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคे เคกेเคा เคो PATA เคช्เคฐเคाเคฐों เคธे เค เคงिเค เคคेเค़ी เคธे เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐिเคค เคเคฐ เคธเคเคคा เคนै। เคเค PATA เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคी เคคुเคฒเคจा เคฎें SATA เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคाเคกाเคा เค्เคฐाเคจ्เคธเคซเคฐ เคฐेเค เค เคงिเค เคนोเคคा เคนै. เคเคธเคी เคเคคि 150MB/s เคธे 600MB/s เคคเค เคนो เคธเคเคคी เคนै.
SCSI (Small Computer System Interface)
เคฏे เคाเคซी เคนเคฆ เคคเค IDE เคนाเคฐ्เคก เคก्เคฐाเคเคต เคे เคธเคฎाเคจ เคนोเคคे เคนैं เคฒेเคिเคจ เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธे เคเคจेเค्เค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคตे เคोเคे เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธिเคธ्เคเคฎ เคंเคเคฐเคซेเคธ เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคคे เคนैं। เคเคธเคธीเคเคธเคเค เคก्เคฐाเคเคต เคो เคंเคคเคฐिเค เคฏा เคฌाเคนเคฐी เคฐूเคช เคธे เคोเคก़ा เคा เคธเคเคคा เคนै। เคเคจเคी เคธ्เคชीเคก เคाเคซी เคคेเค เคนोเคจे เคे เคธाเคฅ เคธाเคฅ เคฏे เคฌเคนुเคค เคตिเคถ्เคตเคธเคจीเคฏ เคนैं। เคญंเคกाเคฐเคฃ เคเคฐ เคฌเคก़ी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกेเคा เคो เคธ्เคฅाเคจांเคคเคฐिเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคเคจเคा เคเคชเคฏोเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै।
SSD (Solid State Drives)
เคฏे เคเค เคी เคธเคฌเคธे เคฒेเคेเคธ्เค เคก्เคฐाเคเคต เคฎें เคเคคी เคนै. เคฌाเคी เคธเคญी Hard Disk เคกिเคตाเคเคธ เคे เคฎुเคाเคฌเคฒे เคाเคซी เคฌेเคนเคคเคฐ เคเคฐ เคคेเค เคนै. SSD เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เฅ्เคฒैเคถ เคฎेเคฎोเคฐी เคेเค्เคจोเคฒॉเคी เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคคी เคนै. เคฏे เคกिเคธ्เค เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคंเคीเค्เคฐेเคेเคก เคธเคฐ्เคिเค เค เคฅเคตा เคธेเคฎीเคंเคกเค्เคเคฐ เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคคी เคนैं. เคเคธเคी เคกाเคा เคเค्เคธेเคธ เคธ्เคชीเคก เคाเคซी เคคेเค เคนोเคคी เคนै. เคเคธเคी เคीเคฎเคค เคเค เคธाเคฎाเคจ्เคฏ เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค (Hard Disk) เคे เคฎुเคाเคฌเคฒे เคाเคซी เค เคงिเค เคนै.
Floppy Disk | เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค
เคฏเคน เคช्เคฒाเคธ्เคिเค เคी เคฌเคจी เคนोเคคी เคนै เคिเคธ เคชเคฐ เคซेเคฐाเคเค เคी เคชเคฐเคค เคชเฅी เคฐเคนเคคी เคนै | เคฏเคน เคฌเคนुเคค เคฒเคीเคฒी เคช्เคฒाเคธ्เคिเค เคी เคฌเคจी เคนोเคคी เคนै| เคเคธเคฒिเค เคเคธे เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค (Floppy Disk) เคเคนเคคे เคนै| เคตเคฐ्เคคเคฎाเคจ เคฎें เคเคจเคा เคเคชเคฏोเค เคฌเคนुเคค เคเคฎ เคนो เคเคฏा เคนै.
เคเคเคฐ เคी เคฆृเคท्เคि เคธे เคซ्เคฒॉเคชी (Floppy) เคฆो เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคนोเคคी เคนै :-
1- 5.25 เคंเค เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค (Floppy Disk) : เคธंเค्เคฐเคน เค्เคทเคฎเคคा 360 KB เคธे 1.2 MB เคคเค
2- 3.5 เคंเค เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค (Floppy Disk) : เคธंเค्เคฐเคน เค्เคทเคฎเคคा 2.88 MB เคคเค
Magnetic Tape | เคฎैเค्เคจेเคिเค เคेเคช
เคฎैเค्เคจेเคिเค เคेเคช (Magnetic Tape) เคญी เคเค เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ เคนैं เคिเคธเคฎे เคเค เคชเคคเคฒा เคेเคช เคนोเคคा เคนैं เคिเคธ เคชเคฐ เคฎैเค्เคจेเคिเค เคंเค เคी เคोเคिंเค / เคชเคฐเคค เคนोเคคी เคนैं, เคเคธเคा เคช्เคฐเคฏोเค Analog เคคเคฅा Digital Data เคो เคธ्เคोเคฐ เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนैं। เคฏเคน เคชुเคฐाเคจे เคธเคฎเคฏ เคे Audio เคैเคธिเค เคी เคคเคฐเคน เคนोเคคा เคนैं เคฎैเค्เคจेเคिเค เคेเคช (Magnetic Tape) เคा เคช्เคฐเคฏोเค เคฌเฅी เคฎाเคค्เคฐा เคฎें เคกाเคा เคธ्เคोเคฐेเค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนैं। เคฏเคน เคธเคธ्เคคे เคนोเคคे เคนैं| เคเค เคญी เคเคธเคा เคช्เคฐเคฏोเค เคกाเคा เคฌैเคเค เคช เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนैं |
Optical Disk | เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค
เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค (Optical Disk) เคเค เคตृเคค्เคคाเคाเคฐ เคชोเคฒिเคเคฐ्เคฌिเคจेเค เคกिเคธ्เค เคนोเคคा เคนै, เคिเคธ เคชเคฐ เคกाเคा เคเค เคธเคคเคน เคे เค เคจ्เคฆเคฐ เคชिเค्เคธ (Pits) เคे เคฐूเคช เคฎें เคธ्เคोเคฐ (Store) เคिเคฏा เคाเคคा เคนै.
เคเคชเคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค เคฆो เคช्เคฐเคाเคฐ เคी เคนोเคคी เคนै:-
1- เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค Compact Disc (CD)
2- เคกिเคिเคเคฒ เคตเคฐ्เคธเคाเคเคฒ เคกिเคธ्เค Digital Versatile Disc (DVD)।
เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค (Compact Disc-CD)
เคธเคฌเคธे เคชเคนเคฒे เคฌाเคค เคเคฐเคคे เคนै เคธीเคกी เคी, เคธीเคกी เคा เคนเคฎ เคाเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค เคे เคจाเคฎ เคธे เคญी เคชुเคाเคฐเคคे เคนैं เคฏे เคเค เคเคธा เคเคช्เคिเคเคฒ เคฎीเคกिเคฏเคฎ เคนोเคคा เคนै เคो เคนเคฎाเคฐे เคกिเคिเคเคฒ เคกेเคा เคा เคธेเคต เคเคฐเคคा เคนै। เคเค เคธ्เคैंเคกเคฐ्เคก เคธीเคกी เคฎें เคเคฐीเคฌ 700 เคเคฎเคฌी เคा เคกेเคा เคธेเคต เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै। เคธीเคกी เคฎें เคกेเคा เคो เคชเคข़เคจे เคเคฐ เคฒिเคเคจे เคे เคฒिเค, เคเคฎเคคौเคฐ เคชเคฐ เคฒेเคเคฐ เคिเคฐเคฃों เคा เคเคชเคฏोเค เคเคฐเคคी เคนैं। เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค (CD) เคคीเคจ เคช्เคฐเคाเคฐ เคนोเคคी เคนैं :-
◱ เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค - เคฐीเคก เคเคจเคฒी เคฎेเคฎोเคฐी (CD-ROM) - เคเคจ เคธीเคกी เคชเคฐ เคกेเคा เคจिเคฐ्เคฎाเคคा เคฆ्เคตाเคฐा เคฐिเคॉเคฐ्เคก เคिเคฏा เคाเคคा เคนै। เคฎाเคฒिเคाเคจा เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ, เคเคกिเคฏो เคฏा เคตीเคกिเคฏो เคธीเคกी-เคฐोเคฎ เคชเคฐ เคाเคฐी เคिเค เคाเคคे เคนैं।
◱ เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค - เคฐिเคॉเคฐ्เคก เคเคจเคฒी (CD-R) - เคกेเคा เคो เคเคชเคฏोเคเคเคฐ्เคคा เคฆ्เคตाเคฐा เคธीเคกी-เคเคฐ เคชเคฐ เคเค เคฌाเคฐ เคฒिเคा เคा เคธเคเคคा เคนै। เคเคธे เคฌाเคฆ เคฎें เคนเคाเคฏा เคฏा เคธंเคถोเคงिเคค เคจเคนीं เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै।
◱ เคॉเคฎ्เคชैเค्เค เคกिเคธ्เค - เคฐि-เคฐाเคเคेเคฌเคฒ (CD-RW) - เคกेเคा เคो เคเคจ เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค เคชเคฐ เคฌाเคฐ-เคฌाเคฐ เคฒिเคा เคเคฐ เคนเคाเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै।
เคกिเคिเคเคฒ เคตเคฐ्เคธเคाเคเคฒ เคกिเคธ्เค (Digital Versatile Disk - DVD)
เคกिเคिเคเคฒ เคตเคฐ्เคธเคाเคเคฒ เคกिเคธ्เค (Digital Versatile Disk - DVD) เคกीเคตीเคกी เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคตाเคเคธ เคนैं เคो เคธीเคกी เคी เคคुเคฒเคจा เคฎें 15 เคुเคจा เค เคงिเค เคกेเคा เคो เคธ्เคोเคฐ เคเคฐ เคธเคเคคे เคนैं। เคฆेเคเคจे เคฎें เคธीเคกी เคเคฐ เคกीเคตीเคกी เคฆोเคจों เคเค เคนी เคैเคธे เคฒเคเคคे เคนै เคฎเคเคฐ เคเคจเคी เคกेเคा เคैเคชเคธेเคी เคฎें เค ंเคคเคฐ เคนोเคคा เคนै เคธीเคกी เคे เคฎुเคाเคฌเคฒे เคกीเคตीเคกी เคฎें เค्เคฏाเคฆा เคกेเคा เคธेเคต เคिเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै। เคตे เคเคฎเคคौเคฐ เคชเคฐ เคฎเคฒ्เคीเคฎीเคกिเคฏा เคซ़ाเคเคฒों เคो เคธंเค्เคฐเคนीเคค เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคเคชเคฏोเค เคिเค เคाเคคे เคนैं. เคกीเคตीเคกी เคญी เคคीเคจ เคिเคธ्เคฎों เคฎें เคเคคी เคนैं - เคेเคตเคฒ เคชเคข़เคจे เคฏोเค्เคฏ, เคฐिเคॉเคฐ्เคก เคเคฐเคจे เคฏोเค्เคฏ เคเคฐ เคชुเคจ: เคฒिเคเคจे เคฏोเค्เคฏ। เคกीเคตीเคกी เคฎें เคฏूเคเคฐ เคเคฐीเคฌ 4.7 เคीเคฌी เคธे เคฒेเคเคฐ 17 เคीเคฌी เคคเค เคกेเคा เคธेเคต เคเคฐ เคธเคเคคा เคนै।
Flash Drive | เฅ्เคฒैเคถ เคก्เคฐाเคเคต
เคชेเคจ เคก्เคฐाเคเคต (Pen Drive) เคो เคนी เฅ्เคฒैเคถ เคก्เคฐाเคเคต (Flash Drive) เคे เคจाเคฎ เคธे เคाเคจा เคाเคคा เคนै, เคเค เคเคฒ เคธเคฌเคธे เค्เคฏाเคฆा เฅ्เคฒैเคถ เคก्เคฐाเคเคต (Flash Drive) เคा เคเคชเคฏोเค เคกाเคा เคธ्เคोเคฐ (Store) เคเคฐเคจे เคे เคฒिเค เคिเคฏा เคाเคคा เคนै เคฏเคน เคเค เคเค्เคธเคเคฐ्เคจเคฒ (External) เคกिเคตाเคเคธ เคนै เคिเคธเคो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฎें เค เคฒเค เคธे เคฒเคाเคฏा เคाเคคा เคนैं | เคฏเคน เคเคाเคฐ เคฎें เคฌเคนुเคค เคोเคे เคคเคฅा เคนเคฒ्เคी เคญी เคนोเคคी เคนैं, เคเคธเคฎें เคธ्เคोเคฐ เคกाเคा เคो เคเคธाเคจी เคธे เคเคนीं เคญी เคฒे เคाเคฏा เคा เคธเคเคคा เคนै.
Flash Drive เคฎें เคเค เคोเคा เคช्เคฐिंเคेเคก เคธเคฐ्เคिเค เคฌोเคฐ्เคก (PCB) เคนोเคคा เคนै เคो เคช्เคฒाเคธ्เคिเค เคฏा เคงाเคคु เคธे เคเคตเคฐ เคนोเคคा เคนैं เคเคธเคฒिเค เคฏเคน เคฎเคเคฌूเคค เคนोเคคा เคนै | เคฏเคน เคช्เคฒเค เคंเคก เคช्เคฒे (Plug-and-Play) เคเคชเคเคฐเคฃ เคนै| เคเค เคฏเคน เคธाเคฎाเคจ्เคฏ เคฐूเคช เคธे 2 GB, 4 GB, 8 GB, 16 GB, 32 GB, 64 GB, 128 GB, 256 GB เคเคฆि เค्เคทเคฎเคคा เคฎें เคเคชเคฒเคฌ्เคง เคนैं|
Video Tutorials | Types of Computer Memory | Secondary Memory
What is Cache Memory in Computers?
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคเคจเคฒाเคเคจ เคฎॉเค เคेเคธ्เค | Computer MCQ Online Test Practice
Computer Fundamentals MCQ Test
Computer Fundamentals-01Computer Fundamentals-02
Computer Fundamentals-03
Computer Fundamentals-04
Computer Fundamentals-05
Computer Fundamentals-06
Computer Fundamentals-07
Computer Fundamentals-08
Computer Fundamentals-09
Computer Fundamentals-10
DBMS / SQL MCQ Test
DBMS SQL Test-01DBMS SQL Testt - 02
DBMS SQL Test-03
DBMS SQL Test-04
DBMS SQL Test-05
DBMS SQL Test-06
DBMS Access Test-01
DBMS Access Test-02
DBMS Access Test-03
DBMS Access Test-04
Computer Hindi Notes | Learn Computer in Hindi
Computer Fundamentals in Hindi
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคธाเคฎाเคจ्เคฏ เคชเคฐिเคเคฏเคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคซंเคกाเคฎेंเคเคฒ्เคธ
เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคเคคिเคนाเคธ เคเคตं เคเคจเคฐेเคถเคจ
เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคा เคตเคฐ्เคीเคเคฐเคฃ
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคเคจเคชुเค เคกिเคตाเคเคธ
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคे เคเคเคเคชुเค เคกिเคตाเคเคธ
เคเคฎ्เคช्เคฏूเคเคฐ เคฎेเคฎोเคฐी เคा เคชเคฐिเคเคฏ
เคैเคถ เคฎेเคฎोเคฐी เค्เคฏा เคนै?
เคธेเคेंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคชाเคฐ्เค्เคธ
เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคे เคช्เคฐเคाเคฐ
เคช्เคฐोเค्เคฐाเคฎिंเค เคฒैंเค्เคตेเค
เคกेเคा เคเคฎ्เคฏुเคจिเคेเคถเคจ เคเคตं เคจेเคเคตเคฐ्เคिंเค
เคจेเคเคตเคฐ्เค เคเคตं เคจेเคเคตเคฐ्เค เคोเคชोเคฒॉเคी
เคเคชเคฐेเคिंเค เคธिเคธ्เคเคฎ | DOS, Windows
เคเคชเคฐेเคिंเค เคธिเคธ्เคเคฎ เคा เคชเคฐिเคเคฏเคเคชเคฐेเคिंเค เคธिเคธ्เคเคฎ เคे เคช्เคฐเคाเคฐ
เคตिंเคกोเค เคเคชเคฐेเคिंเค เคธिเคธ्เคเคฎ
เคตिंเคกोเค เคंเคชोเคจेंเค्เคธ
เคตिंเคกोเค เคเค्เคธेเคธเคฐीเค
เคตिंเคกोเค เคธिเคธ्เคเคฎ เคूเคฒ्เคธ,
เคตिंเคกोเค เคจोเคเคชैเคก,
เคตिंเคกोเค เคตเคฐ्เคกเคชैเคก,
เคตिंเคกोเค เคถॉเคฐ्เคเคเค เคी (Shortcut Keys)
เคกिเคธ्เค เคเคชเคฐेเคिंเค เคธिเคธ्เคเคฎ,
DOS เคเคฎांเคก्เคธ Overview,
Disk Operating System
UNIX Operating System
Linux Operating System
MS- Office Hindi Notes
เคเคซिเคธ เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ เคชैเคेเค เคा เคชเคฐिเคเคฏเคตเคฐ्เคก เคช्เคฐोเคธेเคธिंเค เคธॉเคซ्เคเคตेเคฏเคฐ
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคฐिเคฌเคจ เคเคตं เคैเคฌ्เคธ เคा เคช्เคฐเคฏोเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคेเค्เคธ्เค เฅॉเคฐ्เคฎेเคिंเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคชैเคฐाเค्เคฐाเคซ เฅॉเคฐ्เคฎेเคिंเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคฌुเคฒेเค เคเคตं เคจंเคฌเคฐिंเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคेเคฌเคฒ เคा เคช्เคฐเคฏोเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เค्เคฐाเฅिเค्เคธ เคช्เคฐเคฏोเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคนैเคกเคฐ เคเคตं เคซुเคเคฐ
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคชेเค เคธेเคเค เคช
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคธ्เคชेเคฒिंเค เคเคตं เค्เคฐाเคฎเคฐ
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคตเคฐ्เคก เคฎेเคฒ เคฎเคฐ्เค เคा เคช्เคฐเคฏोเค
เคฎाเคเค्เคฐोเคธॉเคซ्เค เคเค्เคธेเคฒ เคฎें เคाเคฐ्เคฏ เคเคฐเคจा
Tags - Secondary memory definition, Types of secondary memory, Secondary storage devices, Secondary memory vs. primary memory, Importance of secondary memory How does secondary memory work? Advantages of secondary memory, Disadvantages of secondary memory, Secondary memory in computers, Examples of secondary memory, SSD vs. HDD, Secondary memory in data storage, Secondary memory in operating systems, Data storage solutions, Secondary memory devices in modern computers, External hard drives for secondary memory, Flash drives as secondary memory, CD/DVD as secondary memory, Cloud storage and secondary memory, Secondary memory in Computing Device. เคเคชเคฐोเค्เคค เคจोเค्เคธ เคเคชเคो เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคฎेเคฎोเคฐी เคे เค ंเคคเคฐ्เคเคค เคธेเคेंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी, เคธेเคेंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เคे เคช्เคฐเคाเคฐ, เคธेเคेंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เค्เคฏा เคนै?, เคธेเคेंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी เคिเคธे เคเคนเคคे เคนैं?, เคตिเคญिเคจ्เคจ เคธेเคंเคกเคฐी เคฎेเคฎोเคฐी / เคธ्เคोเคฐेเค เคกिเคตाเคเคธ เคा เคตिเคตเคฐเคฃ, เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคก्เคฐाเคเคต, เคเคช्เคिเคเคฒ เคกिเคธ्เค, เคซ्เคฒॉเคชी เคกिเคธ्เค, เฅ्เคฒैเคถ เคฎेเคฎोเคฐी, เคชेเคจ เคก्เคฐाเคเคต, เคฎैเค्เคจेเคिเค เคेเคช เค्เคฏा เคนै? เคนाเคฐ्เคก เคกिเคธ्เค เคी เคाเคฐ्เคฏเคช्เคฐเคฃाเคฒ เคเคฆि เคे เคฌाเคฐे เคฎें เคाเคจเคाเคฐी เคนेเคคु เคธเคนाเคฏเค เคนोंเคे। เค เคเคฒे เคॉเคชिเค เคฎें เคंเคช्เคฏूเคเคฐ เคนाเคฐ्เคกเคตेเคฏเคฐ เคा เคชเคฐिเคเคฏ เคा เค เคง्เคฏเคฏเคจ เคเคฐेंเคे.
|| Theory || Practicals || Video Tutorials || Online Test Seris ||